MH TET Paper 1 Syllabus All Subjects

شعبہ (Section)	مضمون (Subject)	سوالات کی حد (Question Range)	نمبرات (Marks)	ذرائع (Sources)
1	اردو (Urdu)	1 تا 30	30
2	انگریزی / مراٹھی (English / Marathi)	31 تا 60	30
3	بال مانس شاستر و ادھیاپن شاستر (Child Development and Pedagogy)	61 تا 90	30
4	گنت (ریاضی / Mathematics)	91 تا 120	30
5	پریسار ابھیاس (ماحولیاتی مطالعہ / Environmental Studies)	121 تا 150	30

مضمون وار تفصیلی نصاب (Subject-wise Detailed Syllabus)

1. اردو (Urdu)

اردو کے حصے میں لسانیات، قواعد اور ادبی معلومات سے متعلق سوالات شامل ہیں، نیز فہم عبارت کا حصہ بھی شامل ہوتا ہے:

فہم عبارت:

• اقتباس پر مبنی سوالات: دیے گئے اقتباس یا اشعار کا بغور مطالعہ کر کے سوالات کے درست جوابات کا انتخاب کرنا۔

قواعد (Grammar) اور لسانیات (Linguistics):

• اسم اور ضمیر: اسم اور ضمیر (وہ لفظ جو کسی اسم کی جگہ استعمال ہوتا ہے) کی تعریف اور اقسام (مثلاً ضمیر کی قسم)۔
• صفت: صفت کی اقسام (مثلاً صفت عددی، صفت مقداری، صفت ذاتی)۔
• افعال (Verbs): فعل کی مختلف اقسام کی شناخت (مثلاً فعل لازم، فعل متعدی، فعل ناقص، فعل مجہول، فعل مرتب)۔
• تذکیر و تانیث: کسی اسم کی تانیث معلوم کرنا۔
• تلفظ اور ضد: درست لفظ کا انتخاب، متضاد الفاظ (ضد) (مثلاً افراد کی ضد) اور حروف (مثلاً حروف جار)۔
• محاورات اور جملے: محاوروں کا درست مفہوم، اور جملوں کی اقسام (مثلاً امرائیہ جملہ، استفہامیہ جملہ) اور ان کے علامات اوقاف (Punctuation)۔

ادب اور شاعری:

• صنعتیں (Figures of Speech): اشعار میں استعمال ہونے والی صنعتوں کی شناخت (مثلاً صنعت تجنیس، صنعت تضاد، صنعت استعارہ، صنعت تشبیہ)۔
• ادبی شخصیات: مصنفین، شعراء (مثلاً علامہ اقبال، نظیر اکبر آبادی) اور ان کی تصانیف یا ان کے ہم عصروں سے متعلق معلومات۔
• شاعری کی اصطلاحات: غزل یا قصیدہ کے اجزاء (مثلاً مدح، سراپا، مطلع، تخلص، ردیف)۔

Based on the detailed questions and structure provided in the sources, the syllabus for the English Language section (Subject 2, Questions 31 to 60, carrying 30 marks) covers comprehensive aspects of English Grammar, Vocabulary, and Comprehension.

Here is the extracted English syllabus:

English Language Syllabus (Questions 31 to 60)

The English section tests grammar, usage, vocabulary, and reading comprehension skills.

I. Grammar and Sentence Structure

This domain focuses heavily on the technical aspects of sentence formation and conversion:

• Sentence Transformation and Conversion:
• Passive Voice (Active/Passive): Converting sentences into the correct Passive Voice form (e.g., Q. 39, Q. 11, Q. 16, Q. 21).
• Direct and Indirect Speech: Selecting the correct Indirect/Reported Speech form (e.g., Q. 42, Q. 7, Q. 5).
• Degrees of Comparison: Choosing or converting sentences involving degrees of comparison (e.g., Comparative Degree, Superlative Degree).
• Conditional/Negative Structures: Using restrictive phrases like “unless”, “No sooner…than”, “neither…nor”, and “Not only…but also”.
• Exclamatory and Declarative Sentences: Choosing the correct Exclamatory Sentence form.
• Question Forms: Choosing the correct Wh-type question to elicit a specific underlined answer (e.g., Q. 31, Q. 20, Q. 24) and formulating Question Tags or Verbal/Yes-No questions.
• Usage of ‘Used To’: Selecting sentences demonstrating correct usage of ‘used to’.
• Sentence Rearrangement: Arranging parts of a sentence (labeled P, Q, R, S) into a meaningful sequence.
• Parts of Speech and Error Correction:
• Error Identification: Identifying which part (A, B, C, or D) of a sentence contains a grammatical error (e.g., Q. 38, Q. 17, Q. 8).
• Clauses: Identifying the type of clause (e.g., Noun Clause, Adverb Clause, Relative Clause).
• Nouns: Noun forms, including naming the Part of Speech (e.g., Abstract Noun).
• Feminine Nouns: Identifying the correct feminine equivalent of a noun (e.g., ‘Fox’).

II. Functional Usage and Vocabulary

This segment focuses on the practical application of language elements:

• Fill in the Blanks (Contextual Usage):
• Articles: Choosing the proper article (a, an, the, or no article).
• Prepositions: Choosing the correct preposition to complete a sentence.
• Word Choice: Selecting the most appropriate verb form, tense, or word alternative to fit the context (e.g., ‘latest’ vs. ‘last’ news, ‘Famous’ vs. ‘Notorious’).
• Vocabulary and Word Knowledge:
• Synonyms and Antonyms: Choosing the correct synonym or the opposite word (e.g., Antonym of ‘Acquisitive’, Antonym of ‘integral’, Synonym of ‘Nasty’).
• One Word Substitution: Providing a single word for a descriptive phrase (e.g., ‘A person who leads a simple life devoting himself to contemplation and meditation’, ‘The study of birds’).
• Spelling: Choosing the correctly spelt word (e.g., ‘Miscellaneous’, ‘Hypocrisy’).
• Idioms and Phrases: Identifying the meaning of given idioms or phrases (e.g., ‘A dark horse’, ‘make a wry face’).
• Animal Terminology: Identifying the sounds of animals (e.g., Owl’s cry) or the young ones of animals (e.g., Hare, Eagle).
• Figures of Speech:
• Identifying the figure of speech used in a phrase or sentence (e.g., Simile or Metaphor).

III. Reading Comprehension

Candidates are expected to read and understand provided texts and deduce answers:

• Passage Based Questions: Reading a passage and answering multiple-choice questions based on the text (typically 5 questions per passage).
• Contextual Meaning: Determining the meaning of a specific word or phrase used within the context of the passage (e.g., determining the meaning of ‘Vital’ or ‘exhale’).
• Inference and Conclusion: Identifying the main idea of a paragraph or concluding facts based on the information given (e.g., conclusions about exercise or fat cells).

Or

महाराष्ट्र राज्य शिक्षक पात्रता परीक्षा (MAHATET) पेपर १ मध्ये, इंग्रजी किंवा मराठी भाषा (विभाग २) मध्ये उमेदवारांनी निवडलेल्या भाषेसाठी ३० गुणांचे (प्रश्न क्र. ३१ ते ६०) प्रश्न विचारले जातात.

आपण पुरवलेल्या स्रोतांच्या आधारावर मराठी भाषेच्या अभ्यासक्रमातील प्रमुख घटक खालीलप्रमाणे आहेत:

मराठी भाषेचा अभ्यासक्रम (विभाग २: प्रश्न क्र. ३१ ते ६०)

मराठीच्या अभ्यासक्रमात प्रामुख्याने व्याकरण, शब्दसंग्रह, भाषिक आकलन आणि साहित्य विषयक माहितीचा समावेश होतो.

१. वाचन आकलन (Reading Comprehension/अवबोधन)

• उतारा/पद्य आकलन: दिलेले उतारे किंवा कवितावाचून त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे देणे.
• उतारा भाषेचे महत्त्व, सामाजिक नीती, आरोग्य (उदा. आरोग्य आणि संपत्ती) यांसारख्या विषयांवर आधारित असू शकतो.
• कवितेमध्ये शेतकरी, कष्टकरी, अपंग व्यक्ती किंवा निसर्गाचे वर्णन असू शकते.
• संदर्भित अर्थ: उतार्‍यातील किंवा कवितेतील विशिष्ट शब्दाचा अर्थ किंवा आशय स्पष्ट करणे (उदा. ‘मोल्यांचा मळा’ चा अर्थ, किंवा ‘दीनबंधू’ कोण आहे).

२. मराठी व्याकरण (Vyakaran)

या विभागात शब्दांचे प्रकार आणि वाक्यांचे रूपांतरण (रूपांतर) यावर लक्ष केंद्रित केले जाते.

अ. शब्दविचार (Parts of Speech)

• नाम आणि सर्वनाम (Noun and Pronoun):
• नामाचे प्रकार: भाववाचक नाम.
• नामाचे लिंग ओळखणे (उदा. ‘सभा’ या शब्दाचे लिंग).
• सर्वनामांचे प्रकार (उदा. आत्मवाचक, दर्शक, प्रश्नार्थक, संबंधी, अनिश्चित).
• नामाची विभक्ती ओळखणे (उदा. वाक्यातील नाम कोणत्या विभक्तीत आहे).
• क्रियापद (Verb) आणि विशेषण (Adjective):
• सकर्मक क्रियापद (Transitive Verb) ओळखणे.
• क्रियाविशेषण अव्ययाचे गट ओळखणे.
• धातुसाधित विशेषणे ओळखणे.
• गुणविशेषणाचे उदाहरणे.
• काळ (Tense): वाक्याचा काळ ओळखणे, विशेषतः रीती वर्तमानकाळ किंवा पूर्ण वर्तमानकाळ.

ब. वाक्य रचना आणि रूपांतरण (Sentence Structure and Conversion)

• प्रयोग (Voice): वाक्यातील प्रयोग (उदा. भावे प्रयोग, कर्तरी प्रयोग) ओळखणे.
• समास (Compound Words): बहुव्रीही आणि अव्ययीभाव यांसारख्या समासाची ओळख.
• वर्णविचार (Phonology):
• कठोर व्यंजन (Hard Consonant) ओळखणे.
• ओष्ठ्य वर्ण.
• स्वराचे वर्ण कोणत्या भागातून मोडतात (उदा. ‘आ’).
• विरामचिन्हे (Punctuation): वाक्यात आलेली विरामचिन्हे किंवा आवश्यक विरामचिन्ह ओळखणे.
• शुद्ध लेखन आणि दुरुस्ती (Error Correction): वाक्यातील व्याकरणविषयक चूक ओळखून दुरुस्ती सुचवणे (उदा. ‘सुरू करूया’ ची चूक).

३. शब्दसंग्रह आणि साहित्य (Vocabulary and Literature)

• विरुद्धार्थी/समानार्थी शब्द: शब्दांचे समानार्थी (उदा. ‘अश्व’) आणि विरुद्धार्थी (उदा. ‘तळतळीत’, ‘जहाल’) शब्द निवडणे.
• महणी/वाक्प्रचार (Idioms and Proverbs): म्हणी किंवा वाक्प्रचारांचा योग्य अर्थ निवडणे (उदा. ‘अति शहाणा त्याचा बैल रिकामा’ किंवा ‘डोंगरएवढी हाव, तळएवढी धाव’).
• अनेकवचनी शब्द (Plurals): योग्य अनेकवचन रूप निवडणे.
• साहित्यिक माहिती:
• मराठीतील आद्य गद्य ग्रंथ (उदा. लीळाचरित्र).
• लेखकांचे टोपणनाव किंवा मूळ नाव (उदा. ‘केशवसुत’).
• साहित्य पुरस्कार प्राप्त व्यक्ती (उदा. ज्ञानपीठ पुरस्कार प्राप्त भालचंद्र नेमाडे, किंवा नागनाथ कोत्तापल्ले).
• साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष.
• मराठीतील महत्त्वाच्या लेखकांची आत्मचरित्रे किंवा साहित्यकृती.
• पत्रलेखन (Letter Writing): विशिष्ट प्रसंगासाठी योग्य पत्रलेखनाचा प्रकार (उदा. अभिनंदन पत्र) निवडणे.
• अलंकार आणि वृत्त: वाक्यात/पद्यात वापरलेला अलंकार (उदा. यमक, अनुप्रास) किंवा वृत्त (उदा. भुजंगप्रयात) ओळखणे.

४. इतर (Miscellaneous)

• शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द: (उदा. ‘कोणत्याही प्रश्नाचे लगेच उत्तर देणारा’ या शब्दसमूहासाठी एक शब्द).
• अव्ययांचे प्रकार: अव्ययाचा योग्य प्रकार ओळखणे (उदा. क्रियाविशेषण अव्यय).
• कठोर वर्ण किंवा ओष्ठ्य वर्ण.

3. بال مانس شاستر و ادھیاپن شاستر (Child Development and Pedagogy)

اس حصے میں بچوں کی نشوونما، سیکھنے کے عمل اور تدریس کے طریقوں پر توجہ دی جاتی ہے:

نشوونما اور سیکھنے کے اصول:

• نشوونما کی خصوصیات: نشوونما کی رفتار اور خصوصیات (مثلاً ہر شخص منفرد ہوتا ہے، پیدائشی اور اکتسابی صلاحیتوں کا تعلق)۔
• وراثت اور ماحول: وراثت اور ماحول کے باہمی عمل سے انسانی تکمیل کا ہونا اور ماحول سے متاثر ہونے والے عوامل (جیسے عادات اور رویہ)۔
• نظریات: سیکھنے کے نظریات (Associative Theory)، جذباتی نظریات اور علمی ترقی کے ماڈلز۔
• ذہانت اور یادداشت: ذہانت، قوت ماسکہ (Retention) اور فراموشی (Forgetting) کا تصور۔

تدریسی طریقہ کار:

• تدریسی نمونے (Models of Teaching): تعلیمی ماڈلز کا مقصد (مثلاً علمی زاویہ کی ترقی، استقرائی/استخراجی صلاحیت) اور ان کے موجد۔
• تدریس کے طریقے: استقرائی اور استخراجی طریقے، بیانیہ طریقہ، بحث و مباحثہ کے طریقے۔
• تخیلی و ادراکی عمل: خیالی اشیاء کی تشکیل، ادراک، اور تصورات کی واضحیت۔
• تدریسی اصول: تدریس کے دوران طلباء کو متعلقہ معلومات فراہم کرنے کے اصول۔
• دفاعی طریقہ کار (Defense Mechanism): کسی ناخوشگوار صورتحال میں اپنائے جانے والے دفاعی طریقہ کار (جیسے Rationalisation)۔

4. گنت (ریاضی / Mathematics)

ریاضی کا حصہ حسابی عمل، جیومیٹری، اور الجبرا کے بنیادی تصورات پر مشتمل ہوتا ہے:

• اعداد اور حسابی عمل: مثلثی اعداد، جفت اور طاق اعداد، حسابی عمل (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم)، اعداد کی ترتیب، مفرد اعداد کا گروہ۔
• اعشاریہ اور پیمائش: اعشاریہ کی قیمت (Place value)، وزن اور مقدار کا حساب (کلوگرام/گرام)، لمبائی کی پیمائش، وقت کا حساب (گھڑی کے زاویے)۔
• جیومیٹری: مربع، مستطیل، دائرہ (محیط و رقبہ)، اشکال میں موجود ذیلی اشکال کی تعداد (چوکور یا مثلث)، اور زاویے۔
• مالیاتی حساب: نفع و نقصان، قیمتوں کا حساب (روپے کی قیمت، تنخواہ کا فرق)، اشیاء کی تقسیم۔
• گراف اور ڈیٹا کا تجزیہ: بار گراف (Bar Graph) کے مشاہدے پر مبنی سوالات۔

5. پریسار ابھیاس (ماحولیاتی مطالعہ / Environmental Studies)

اس حصے میں تاریخ، جغرافیہ، سائنس اور سماجی علوم سے متعلق سوالات شامل ہیں:

تاریخ اور سماجی علوم:

• قدیم تاریخ: ہندوستان کی قدیم تاریخ کے ادوار (مثلاً پتھر کا دور)، سندھ تہذیب (ہڑپہ، موہنجو داڑو)، اور ہندوستانی تہذیب۔
• حکومت اور انتظامیہ: مغل بادشاہوں کا تسلسل (اکبر، جہانگیر، شاہجہاں)، شیواجی مہاراج کے دور کے وزراء (Eight Ministers/اشٹ پردھان منڈل) کے فرائض۔
• آئینی حقوق: ہندوستانی دستور کے بنیادی حقوق۔
• بین الاقوامی تنظیمیں: اقوام متحدہ (UNO) کی تنظیمیں (WHO, FAO, UNESCO, IAEA) اور ان کے دفاتر۔

جغرافیہ اور ماحولیات:

• زمین اور ماحول: زمین پر سورج کے طلوع و غروب کی وجوہات، زمین کی گردش۔
• جنگلات اور پودے: جنگلات کی اقسام (گرم و مرطوب پت جھڑ) اور پودوں کی اقسام۔
• ماحولیاتی نظام: ماحول کے اجزاء (مثلاً پہاڑ، سمندر)، فوڈ چین (Food Chain)، ڈی کمپوزرز۔

سائنس اور صحت:

• بیماریاں اور علاج: متعدی امراض (مثلاً داد، خارش)، سکروی (Scurvy) کے علاج میں استعمال ہونے والی غذائیں، خون جمنے میں مددگار اجزاء۔
• غذائی اجزاء: جسم کی تعمیر کے لیے ضروری غذائی اجزاء (مثلاً پروٹین)۔
• حیاتیات اور کیمیا: انسانی جسم میں کیمیائی پیغام رسانی کرنے والے غدود، کروموزومز کی خصوصیات، بون میل (Bone Meal) کے استعمال۔
• ٹکنالوجی: زیر زمین آلو کو اگانے کے لیے استعمال ہونے والی تکنیک۔